Współcześnie coraz częściej zdarza się, że spadkodawca pomija w testamencie swoich najbliższych krewnych (tj. małżonka, dzieci, rodziców itd.). Wydawałoby się, że wówczas dojdzie do pokrzywdzenia tych osób, które nie otrzymają żadnej części spadku. Jednakże ustawodawca przewidział taki rozwój wypadków i w art. 991-1011 Kodeksu cywilnego uregulował instytucję zachowku.
Zachowek polega na tym, że zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy (w przypadku braku niekorzystnego dla nich testamentu), należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach 1/2 wartości tego udziału. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jej uzupełnienia.
Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny (za wyjątkiem m.in. drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych oraz darowizn dokonanych przed więcej niż 10 laty licząc od daty śmierci spadkodawcy na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku). Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przez zawarciem z nim małżeństwa. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.
Co istotne, spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:
- wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
- dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
- uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Jednakże spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył.
Warto pamiętać, że jeżeli spadkobierca obowiązany do zachowku jest sam uprawniony do zachowku, to jego odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. Ponadto roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Wreszcie roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu.
Zaufaj naszemu doświadczeniu
W pracy kierujemy się profesjonalizmem, odpowiedzialnością oraz indywidualnym podejściem do każdej sprawy. Stawiamy na przejrzystą komunikację z klientem oraz jasne zasady współpracy. Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej lub chcesz skonsultować swoją sprawę, skontaktuj się z kancelarią. Zespół prawników przeanalizuje Twoją sytuację i zaproponuje najlepsze rozwiązanie prawne.
